Koronawirus (Covid-19) a prawo budowlane

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła formalnie stan pandemii wirusa COVID-19.  Nadto  w  dniu  07.03.2020  r.  został ogłoszony  tekst  Ustawy  z  dnia  02.03.2020  r.  o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób  zakaźnych  oraz  wywołanych  nimi  sytuacji  kryzysowych  i  wprowadzanych  przez  nią zmianach w innych aktach prawnych.

Zwiększająca się liczba zarażonych powoduje konieczność zaadaptowania obiektów budowlanych na pobyt w celu kwarantanny.

Ustawa wprowadza nowe rozwiązania związane z projektowaniem,  budową,  przebudową,  remontem, utrzymaniemi rozbiórkąobiektów budowlanych, w tym zmiany sposobu ich użytkowania, w związku z przeciwdziałaniem koronawirusowi.

ZAGADNIENIE OGÓLNE

W dniu 07.03.2020 r. został ogłoszony tekst Ustawy z dnia 02.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych i wprowadzanych przez nią zmianach w innych aktach prawnych.Zwiększająca się liczba zarażonych w Polsce może spowodować konieczność zaadaptowania obiektów budowlanych na pobyt ludzi w celu kwarantanny, a także budowę nowych obiektów, takich jak: szpitale, laboratoria  medyczne. 

Ustawa  ma  ułatwić  realizację  takich  inwestycji  ze  względu  na  wyłączenie zastosowania do nich przepisów ustaw o planowaniu  i  zagospodarowaniu  przestrzennym  oraz  prawa budowlanego,  a  także  przepisów  aktów  wykonawczych,  stanowiących  podstawy  prawne  procesów inwestycyjno-budowlanych. Celem przyświecającym regulacji było odformalizowanie i przyspieszenie procesu  realizacji takich inwestycji. Czy jednak ustawodawca przemyślał nową regulację prawną i jej konsekwencje  prawne? 

Sformułowane  pospiesznie  przepisy  budzą  liczne  kontrowersje  związane zograniczeniem  konstytucyjnych  praw  i  wolności,  możliwością  nadużyć,  a  także  przestrzeganiem warunków bezpieczeństwa obiektów budowlanych powstałych na mocy lex koronawirus.Ustawa wprowadza nowe rozwiązania związane z projektowaniem, budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i rozbiórką obiektów budowlanych, w tym zmiany sposobu ich użytkowania, w związku z przeciwdziałaniem koronawirusowi.Art. 12 specustawy stanowi, że do projektowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych, w tym zmiany sposobu użytkowania, w związku z przeciwdziałaniem COVID-19, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. -Prawo budowlane (Dz.U. z 2019 r. poz. 1186, z późn. zm.3)), ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2020 r. poz. 293) oraz ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U.  z  2020 r. poz. 282), a w przypadku konieczności poszerzenia bazy do udzielania świadczeń zdrowotnych, także przepisów wydanych na podstawie art. 22 ust. 3, 4 i 4a ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej.

Podkreślić należy, że wyłączenie stosowania ustaw regulujących proces inwestycyjno-budowlany może nastąpić  wówczas,  gdy  konieczne  będzie  podjęcie  niezwłocznych  działań  zmierzających  do przeciwdziałania  COVID-19.  Ustawa  jednakże  nie  precyzuje  zwrotu:  ,,przeciwdziałanie  COVID-19’’.

Zastosowanie   przez  ustawodawcę  zwrotu  niedookreślonego  budzi  wątpliwości  wśród  organów administracji architektoniczno-budowlanej, inwestorów, a także doktryny prawa administracyjnego.Taka przesłanka może być rozumiana szeroko, jako wszelkie czynności, związane nawet pośrednio z ze zwalczaniem zakażeń, czy też nawet profilaktyką przed zakażeniami, kiedy epidemia wygaśnie. Ustawa nie ma bowiem charakteru epizodycznego. W takiej sytuacji nawet budowa placówki publicznej, czy też organizacji pozarządowej, której statut stanowiłby cel w postaci walki z zakażeniami COVID-19 mogłaby odbywać się z pominięciem przepisów planowania przestrzennego i prawa budowlanego, a także aktów wykonawczych,  tj.  rozporządzenie  w  sprawie  warunków  technicznych,  jakim  powinny  odpowiadać budynki i ich usytuowanie, które wprowadza wiele szczególnych wymogów dla budynków użyteczności publicznej.  Może  to  prowadzić  do  budowy,  czy  zmiany  przeznaczenia  obiektu  z  pominięciem podstawowych warunków bezpieczeństwa dla osób przebywających w danym obiekcie.

Takie  sytuacje  dotyczą  konieczności  realizacji  obiektów  kwarantanny,  zmiany  sposobu  użytkowania dotychczasowych  obiektów  celem  wykorzystania  jako  placówek  medycznych,  realizacji  obiektów szpitalnych, oddziałów zakaźnych. Przykładowo organ administracji rządowej w terenie może na zlecić jednostce samorządu terytorialnego zadanie realizacji inwestycji w postaci placówki medycznej, bez stosowania prawa budowlanego, nie tylko w zakresie budowy, ale i bez późniejszej legalizacji i rozbiórki.
Poza  tym  nowe  przepisy mogą  stać  się  podstawą  dla  szybkiej  rozbiórki  istniejących  obiektów budowlanych w związku z przeciwdziałaniem COVID-19, co rodzi obawy o możliwe nadużycia.