Koronawirus (COVID-19) - odpowiedzialność karna pracodawcy

Stan epidemiczny w związku z rozprzestrzenianiem  się tzw. korona wirusa (COVID-19)  rodzi  wiele obowiązków po stronie pracodawców. Wobec powyższego pojawia się istotne pytanie, czy zanaruszenie obowiązujących przepisów dotyczących ww. obowiązków pracodawcy może grozić odpowiedzialność karna.

Sytuacja jest o tyle kłopotliwa, że stosowne regulacje są umiejscowione w wielu aktach prawnych iniezbędna jest ich wnikliwa weryfikacja. Po pierwsze, podstawowe obowiązki po stronie pracodawcy nakładane  są  na  podstawie ustawy  o  zapobieganiu  oraz  zwalczaniu  zakażeń  i  chorób zakaźnych u ludzi  z dnia 5 grudnia 2005 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 1239;  dalej:  uchorob). Ponadto stosowne regulacje zawarte są w Kodeksie  karnym, który wprowadza szereg przestępstw dotyczących  rozprzestrzeniania  się  chorób  zakaźnych. Niewątpliwe  także  nowo-uchwalona ustawa oszczególnych  rozwiązaniach  związanych  z  zapobieganiem,  przeciwdziałaniem i zwalczaniem   COVID-19,  innych  chorób  zakaźnych  oraz  wywołanych  nimi  sytuacji kryzysowych z dnia 2 marca 2020 r.  (Dz.U. 2020 r. poz. 374).

W  kontekście  przypisania  odpowiedzialności  karnej  należy  także  pamiętać,  że  ma  ona  charakter zindywidualizowany, co oznacza, że będzie ona ponoszona przez osobę, na której spoczywał określony obowiązek w zakresie wprowadzenia i egzekwowania stosownych procedur.

OBOWIĄZKI  PRACODAWCY  W  KONTEKŚCIE  ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ

Jak już zostało powiedziane, na pracodawcy spoczywa szereg obowiązków w związku z zagrożeniem epidemicznym.  Będą  się  one  różnie  kształtować  w  zależności  od  profilu  działalności  wykonywanej wdanym przedsiębiorstwie.

Ustawodawca przewidział szczególne obowiązki dla pracodawców zatrudniających pracowników podejmujących czynności w trakcie wykonywania których dochodzi do naruszenia ciągłości tkanek  ludzkich.  Niestety  ustawa  nie  definiuje  czym  jest  „naruszenie  ciągłości  tkanek  ludzkich”, jednocześnie zwrot „dochodzi” sugeruje, że musi to następować co najmniej sporadycznie. Warto się zatem zastanowić czy w ramach naszego przedsiębiorstwa nie mamy do czynienia z takimi właśnie przypadkami. Tytułem przykładu można wskazać np. prace remontowo-budowlane; usługi związane z krojeniem  produktów  spożywczych  itp. W  takim  przypadku  należy  wdrożyć  istosować procedury zapewniające ochronę przed zakażeniami oraz chorobami zakaźnymi.

Brak  takich  wewnętrznych  regulacji  naraża  osobę  reprezentującą  przedsiębiorcę  na grzywnę do 5.000zł (art. 50 pkt 1 uchorob)

Ponadto  na  właścicielach,  posiadaczach  lub  zarządzających  spoczywa  obowiązek  utrzymywania nieruchomości w należytym stanie higieniczno-sanitarnym w celu zapobiegania zakażeniom ichorobom zakaźnym, w szczególności:

  1. prowadzenieprawidłowejgospodarkiodpadami i ściekami;

  2. zwalczaniegryzoni, insektówi szkodników;

  3. usuwaniepadłychzwierzęt z nieruchomości;

  4. usuwanieodchodówzwierząt z nieruchomości.

Należy także pamiętać, że wrazie niebezpieczeństwa szerzenia się zakażenia lub choroby zakaźnej, uwzględniając aktualną sytuację epidemiologiczną, minister właściwy do spraw zdrowia może określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowe wymagania sanitarnohigieniczne, jakim powinny odpowiadać obiekty produkcyjne, usługowe, handlowe, a także sposoby postępowania mające na celu zapobieganie zakażeniom i chorobom zakaźnym, oraz kwalifikacje osób uprawnionych do realizacji procedur czystości i dekontaminacji, w zakresie:

  1. lokalizacji obiektów produkcyjnych, usługowych oraz handlowych,

  2. minimalnej ilości i powierzchni oraz przeznaczenia pomieszczeń wchodzących w skład obiektów produkcyjnych, usługowych oraz handlowych,

  3. procedur utrzymania czystości i dekontaminacji,

  4. warunków produkcji, świadczenia usług i prowadzenia handlu

  5. z uwzględnieniem rodzajów prowadzonej działalności, zapewniając ochronę osób korzystających z usług świadczonych przez te podmioty przed zakażeniami oraz chorobami zakaźnymi.

Niewykonywanie  tych  obowiązków  także  może  prowadzić  do  wymierzenia  kary grzywny dowysokości 5.000 zł(art. 50 pkt 2 uchorob).

NARUSZENIE  KWARANTANNY  PRZEZ  PRACOWNIKA  A  ODPOWIEDZIALNOŚĆ  KARNA PRACODAWCY

Rozporządzeniem  Ministra  Zdrowia  w  sprawie  wykazu  chorób  powodujących  powstanie  obowiązku kwarantanny  lub  nadzoru  epidemiologicznego  oraz  okresu  obowiązkowej  kwarantanny  lub  nadzoru epidemiologicznego z dnia 7 marca 2020 r. (Dz.U. z 2020 poz. 376) choroba wywołana korona wirusem SARS-CoV-2 (COVID-19) została dodana do listy chorób powodujących powstanie obowiązku kwarantannylub nadzoru epidemiologicznego.

Natomiast zgodnie z art. 34 obowiązkowi kwarantanny lub nadzorowi epidemiologicznemu podlegają osoby zdrowe, które pozostawały w styczności z osobami chorymi na choroby zakaźne, jeżeli tak postanowią organy inspekcji sanitarnej przez okres nie dłuższy niż 21 dni, licząc od ostatniego dnia styczności.

Pojawia się w związku z powyższym pytanie, czy i na kim spoczywa ewentualna odpowiedzialność karna za niezastosowanie się do nałożonego obowiązku kwarantanny. Przepisy uchorob nie przewidują w tym zakresie  żadnych  regulacji,  co  oznacza,  że  należy  odwołać  się  do  ogólnych  regulacji  zawartych  w kodeksie karnym.

Podstawowym przepisem w tym zakresie jest art. 161 § 2oraz art. 165 §1  pkt  1  k.k., cojednak wymaga pewnych wyjaśnień.

Zgodnie z treścią art. 161 § 2 k.k.: „Kto, wiedząc, że jest dotknięty chorobą weneryczną lub zakaźną, ciężką chorobą nieuleczalną lub realnie zagrażającą życiu, naraża bezpośrednio inną osobę nazarażenie taką chorobą, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawieniawolności do roku”.W konsekwencji na podstawie tego przepisu może ponosić wyłącznie pracownik, który mimo posiadania świadomości bycia dotkniętym chorobą zakaźną stawia się w pracy. Kluczowym elementem jest tutaj zatem wiedza o byciu nosicielem danej choroby.

Natomiast na gruncie art. 165 § 1 pkt 1) k.k. odpowiedzialności karnej podlega ten: „Kto sprowadza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu osób albo dla mienia w wielkich rozmiarach, powodując zagrożenie epidemiologiczne lub szerzenie się choroby zakaźnej albo zarazy zwierzęcej lub roślinnej”.Widać zatem wyraźnie, że ten przepis wprowadza zdecydowanie szerszą odpowiedzialność karną. Warto wskazać, że czyn ten może zostać także popełniony nieumyślnie, a więc mimo braku wiedzy np. o nałożeniu kwarantanny na pracownika. Zagrożenie, o którym mowa w tym przepisie dotyczy zarówno pozostałych pracowników jak i klientów, kontrahentów i innych przypadkowych osób. Jest tozatem niezwykle szeroki krąg podmiotów.

W konsekwencji należy stwierdzić, że pracodawca, który dopuści do pracy pracownika objętego kwarantanną dopuszcza się czynu określonego w ww. przepisie, a zatem naraża się na odpowiedzialność karną.Przestępstwo to zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 8. W sytuacji, w której czyn został popełniony nieumyślnie sprawca podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Natomiast jeżeli następstwem takiego zachowania jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca podlega karze pozbawienia wolności do lat 12.

Mówiąc o odpowiedzialności karnej, w tym kontekście należy jeszcze wskazać na możliwość popełnienia przestępstwa  określonego  w  art.  220  §  1  k.k.,  zgodni  z  którym:  „Kto,  będąc  odpowiedzialny  za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku nazdrowiu, podlega karze pozbawienia  wolności  do  lat  3”.  Przepis  ten  odnosi  się  wyłącznie  dopracowników,  a  zatem  jego oddziaływanie jest zdecydowanie mniejsze. Wydaje się zatem, żewomawianym przypadku należałoby się  odwołać  wyłącznie  do  art.  165  k.k.,  a  ewentualny  zbieg  przepisów  miałby  charakter  zbiegu pomijalnego.

Widać zatem wyraźnie, że dopuszczenie do pracy pracownika objętego kwarantanną może skutkować znacznymi konsekwencjami. Warto także pamiętać, że odpowiedzialność może się także rozciągnąć na inne osoby, które powinny np. wprowadzić szczególne procedury wewnętrzne lub sprawować nadzór nad ich realizacją. 

Warto  zatem  w  tym  okresie  zastanowić się na możliwością wprowadzenia obowiązku pracy zdalnej wcelu uniknięcia ryzyka odpowiedzialności karnej.