Artykuł

Stałe miejsce prowadzenia działalności w Polsce kontrahenta zagranicznego – wpływ na rozliczenia VAT

Streszczenie:

Pojęcie stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej jest istotne w aspekcie ustalenia dla celów VAT prawidłowego miejsca świadczenia usług oraz stosowania w krajowym obrocie towarowym zasady odwrotnego obciążenia. W praktyce, określenie podmiotu będącego podatnikiem VAT w przypadku świadczenia usług na rzecz podmiotu nieposiadającego siedziby w Polsce, czy dostawy towarów na terytorium kraju dokonanej przez taki podmiot zależy od tego, czy nie posiada on w Polsce stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej (ang. fixed establishment).

Co do zasady w przypadku świadczenia przez podatnika usług na rzecz podmiotu z siedzibą w innym kraju, zobowiązanym do rozliczenia VAT na zasadzie odwrotnego obciążenia jest nabywca usług (np. podatnik z Wielkiej Brytanii). Natomiast w przypadku, gdy podmiot zagraniczny z siedzibą w innym kraju niezarejestrowany na polski VAT dokonuje dostawy towarów w Polsce na rzecz polskiego podatnika VAT, zobowiązanym do zapłaty VAT będzie podatnik krajowy.

Niemniej powyższe zasady opodatkowania będą mieć miejsce wówczas, gdy podmiot zagraniczny nie posiada w Polsce stałego miejsca prowadzenia działalności w rozumieniu regulacji VAT.

Najważniejszymi konsekwencjami dla podmiotów zagranicznych uznania, że posiadają w Polsce stałe miejsce prowadzenia działalności, jest stwierdzenie, iż polscy podatnicy świadczący na ich rzecz usługi nie będą uprawnieni do stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia, co oznacza konieczność zastosowania krajowej stawki VAT. Analogicznie, w przypadku krajowej dostawy towarów, również nie będzie mieć zastosowania reguła odwrotnego obciążenia.

Przepisy polskiej ustawy o VAT nie zawierają definicji stałego miejsca prowadzenia działalności. Zgodnie jednak z prawem unijnym należy przez nie rozumieć dowolne miejsce – inne niż miejsce siedziby działalności gospodarczej podatnika, które charakteryzuje się wystarczającą stałością oraz odpowiednią strukturą w zakresie zaplecza personalnego i technicznego, by:
1) umożliwić mu odbiór i wykorzystywanie usług świadczonych do własnych potrzeb tego stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej (z punktu widzenia usługobiorcy) lub
2) umożliwić mu świadczenie usług, które wykonuje (z punktu widzenia usługodawcy).
Niemniej sam fakt posiadania numeru identyfikacyjnego VAT (rejestracji na VAT w innym kraju niż kraj siedziby) sam w sobie nie jest wystarczający, by uznać, że podatnik posiada tam stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej.

Niezwykle istotną rolę z punktu widzenia rozumienia tego pojęcia odegrało orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jeszcze niedawno, wskazane kryteria były uznawane za spełnione w przypadku podmiotów zagranicznych, które posiadały własną infrastrukturę w innym kraju, a więc posiadających odpowiednie zaplecze techniczne (na przykład maszyny, linie produkcyjne, magazyny), jak i personel bezpośrednio przez nich zatrudniony. Taka linia interpretacyjna uległa jednak w ostatnim czasie zmianie. W wyroku z dnia 16 października 2014 w sprawie Welmory (C – 605/12), Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej dokonał bowiem szerszej interpretacji warunków kreujących stałe miejsce prowadzenia działalności. Trybunał wskazał, że dla istnienia stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, podatnik powinien dysponować w wystarczającym stopniu stałym zapleczem technicznym i personalnym, które pozwoli mu na odbiór i wykorzystanie usług do celów działalności gospodarczej. W praktyce można uznać, że sytuacja taka może wystąpić również gdy, zaplecze techniczne i personalne nie należy do samego podatnika tylko jego kontrahenta (podwykonawcy, producenta), nawet podmiotu niepowiązanego. Niemniej, podatnik powinien zachować prawo kontroli zarówno zaplecza personalnego, jak i zaplecza technicznego.
 
W chwili obecnej da się zauważyć, że polskie organy podatkowe powołując się na wyrok w sprawie Welmory niejako automatycznie uznają, że podmiot zagraniczny, który w ramach zawartej z podmiotem krajowym umowy o współpracy zleca mu np. produkcję, montaż, magazynowanie, uszlachetnianie dostarczonych materiałów, nawet nie posiadając w Polsce własnego magazynu, zakładu produkcyjnego, nieruchomości ani zaplecza personalnego, posiada w kraju stałe miejsce prowadzenia działalności.

Organy podatkowe przyjmują często, że podmiot posiada stałe miejsce prowadzenia działalności na terytorium kraju, jeżeli przy wykorzystaniu na jego terytorium infrastruktury oraz personelu innego podmiotu krajowego, w sposób zorganizowany oraz ciągły, prowadzi działalność, w ramach której dokonuje czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług. Przyjęcie takiej rozszerzającej wykładni, przy braku analizy pozostałych okoliczności współpracy (takich jak np. stałość infrastruktury, sposób kontroli nad zasobami kontrahenta, zapleczem technicznym, niezależność kontrahenta i jego pracowników od podmiotu zagranicznego, możliwość wydania wiążących poleceń) jest w naszej ocenie nieprawidłowe i prowadzić może do zaburzenia podstawowych zasad opodatkowania VAT (np. opodatkowania usług w kraju usługodawcy).

Autor:
Magdalena Jaworska, Doradca podatkowy, Manager,
Katarzyna Klimczyk, Doradca podatkowy, Konsultant w Accreo

 

Autor: Magdalena Jaworska, Katarzyna Klimczyk Cena: darmowe