 Michał Kubicz, aplikant radcowski i prawnik w Departamencie Infrastruktury i Energetyki Kancelarii Prawnej GLN przedstawia główne założenia dokumentu, opisuje kwestie przenoszenia pozwoleń wydanych na podstawie przepisów ochrony środowiska oraz zwraca uwagę na opublikowane przez Ministra Środowiska interesujące wyjaśnienia do przepisów ustawy o odpadach, odnoszące się do stosowania kart przekazania odpadu.
Jednym ze zjawisk towarzyszących rozwojowi gospodarczemu są częste przemiany własnościowe uczestników rynku. Przybierają one najczęściej formę obrotu akcjami i udziałami spółek prawa handlowego. Niejednokrotnie jednak przedmiotem transakcji nie są akcje, lecz przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 kodeksu cywilnego jako zespół składników majątkowych i niemajątkowych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej.
Inwestor winien jednak pamiętać, iż w takich wypadkach przejście własności przedsiębiorstwa nie powoduje automatycznego przejścia na nabywcę związanych z tym przedsiębiorstwem pozwoleń i innych decyzji administracyjnych. Dotyczy to w szczególności tzw. decyzji "środowiskowych".
Zasada - nieprzenoszalność decyzji administracyjnych
Pozwolenia i inne decyzje administracyjne mają co do zasady charakter ściśle zindywidualizowany – ich adresatem są bowiem konkretne podmioty, na które zostały nałożone określone prawa i obowiązki. Uprawnieniami tymi (i obowiązkami) adresat decyzji nie może swobodnie dysponować, to bowiem leży w kompetencji organów administracji, które daną decyzję wydały.
Wyjątek od zasady - nabycie przedsiębiorstwa
Pomimo powyższego zindywidualizowanego charakteru decyzji administracyjnych, zgodnie z art. 552 kodeksu cywilnego czynności prawne mające za przedmiot przedsiębiorstwo obejmują wszystko, co wchodzi w jego skład (elementy materialne jak i niematerialne). Zasadniczo więc nabywca przedsiębiorstwa przejmuje również przysługujące temu przedsiębiorstwu uprawnienia określone w decyzjach administracyjnych.
"Wyjątek od wyjątku" - Prawo ochrony środowiska
Należy jednakże zauważyć, iż kwestia przenoszenia licencji, koncesji, zezwoleń i innych aktów administracyjnych, częstokroć podlega przepisom szczególnym, przewidującym odmienny tryb przeprowadzania sukcesji uzyskanych na mocy decyzji administracyjnych praw i obowiązków. Takim właśnie szczególnym w stosunku do przepisów kodeksu cywilnego aktem prawnym jest ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz.U.2006 Nr 129, poz. 902, dalej: „Ustawa POŚ”).
Zgodnie z powołaną ustawą, pomimo normy zawartej w art. 552 kodeksu cywilnego, nabywca instalacji nie staje się automatycznie adresatem niektórych decyzji "środowiskowych". Art. 190 ustawy POŚ wymaga bowiem, by przeniesienie praw i obowiązków wynikających z pozwoleń dotyczących określonej instalacji następowało w drodze odrębnej decyzji. Przeniesienie takiego pozwolenia może być dokonane jedynie w drodze złożenia stosownego wniosku przez podmiot zainteresowany nabyciem tytułu prawnego do danej instalacji. Przeniesienie pozwolenia na wnioskodawcę jest warunkowe – staje się ono skuteczne dopiero po uzyskaniu przez niego tytułu prawnego do tej instalacji.
Zakres zastosowania reguły określonej w Ustawie POŚ nie odnosi się jednak do niektórych decyzji administracyjnych wynikających z przepisów ochrony środowiska. Zasada określona w art. 190 odnosi się bowiem jedynie do pozwoleń wymienionych w art. 181, czyli:
- pozwolenia zintegrowanego,
- pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza,
- pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi,
- pozwolenia na wytwarzanie odpadów.
Na mocy odrębnych przepisów zasady określone w Ustawie POŚ stosują się również do pozwoleń wodnoprawnych dotyczących eksploatacji instalacji.
Wyjątek od wyjątku od wyjątku
Na uwagę zwraca ograniczony zakres powyższego katalogu, co nasuwa pytanie o inne pozwolenia nieuwzględnione w art. 181 Ustawy POŚ. Warto wspomnieć chociażby o decyzjach administracyjnych określonych w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 roku o odpadach (Dz.U.2001 Nr 62, poz. 628, ze zm.), jak np. decyzja o zatwierdzeniu programu gospodarki odpadami niebezpiecznymi czy zezwolenia na prowadzenie określonych rodzajów działalności (zbieranie, transport, odzysk lub unieszkodliwianie odpadów) lub niektóre rodzaje pozwoleń wodnoprawnych.
Problem jest złożony i odpowiedź na to pytanie powinna być formułowana odrębnie dla każdej decyzji administracyjnej, niemniej wydaje się, iż inne rozstrzygnięcia z zakresu ochrony środowiska podlegają ogólnym zasadom następstwa prawnego ustalonym w kodeksie cywilnym. Tym samym nabycie przedsiębiorstwa powinno skutkować "automatycznym" przejściem na nabywcę praw i obowiązków z tych decyzji (wskazane jest jedynie zgłoszenie zmiany właściciela przedsiębiorstwa celem dokonania odpowiedniej zmiany adresata decyzji przez uprawniony organ).
Taka zawężająca interpretacja art. 190 Ustawy POŚ jest konieczna dla zachowania jego szczególnego charakteru względem ogólnych reguł kodeksu cywilnego, których ratio legis polega na ułatwianiu przeprowadzania operacji zbycia przedsiębiorstw i ich zorganizowanych części. Argumentem na rzecz takiej interpretacji jest również jedna z podstawowych zasad wykładni przepisów prawa polegająca na ścisłej interpretacji wyjątków.
Wniosek
Przedstawione reguły sukcesji wymagają od nabywców przedsiębiorstw szczególnej uwagi i ostrożności. Następcy prawni powinni być świadomi, jakie prawa i obowiązki przysługują im z mocy samego przejęcia własności przedsiębiorstwa oraz jakie decyzje administracyjne podlegają szczególnym warunkom przenoszenia na inne podmioty.
PROJEKTY:
Projekt nowelizacji ustawy Prawo ochrony środowiska
_____________________
W dniu 12 lipca 2006 roku opublikowany został kolejny projekt nowelizacji ustawy Prawo ochrony środowiska (dalej: „POŚ”) oraz niektórych innych ustaw. Celem zmian jest przede wszystkim uporządkowanie norm dotyczących postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, ochrony środowiska przed hałasem oraz właściwości organów ochrony środowiska. Ponadto, projekt zakłada utworzenie nowej instytucji w postaci Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń.
| W związku z dostosowywaniem polskich przepisów do regulacji Unii Europejskiej przewiduje się wprowadzenie rozróżnienia poziomów substancji w powietrzu. O ile dotychczas obowiązuje jedynie pojęcie poziomu dopuszczalnego, w projekcie przewidziano nową klasyfikację:
- poziom dopuszczalny – standard jakości powietrza odnoszący się do ilości dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, tlenku azotu, pyłu, ołowiu, benzenu i tlenku węgla,
- poziom docelowy – pojęcie dotyczące pożądanej ilości ozonu, arsenu, kadmu, niklu oraz benzopirenu w powietrzu,
- poziom celu długoterminowego – standard wyznaczony w polityce ekologicznej państwa, odnoszący się do ozonu.
W projekcie proponuje się również zmianę definicji instalacji poprzez zastrzeżenie, że „instalacje powiązane technologicznie kwalifikuje się jako jedną instalację, także jeżeli są one realizowane przez różne podmioty”. Wedle uzasadnienia autorów zmiana ta ma na celu wyeliminowanie występujących w praktyce prób „sztucznego” dzielenia instalacji pomiędzy prowadzące je podmioty w celu uniknięcia szeregu obowiązków, w tym uzyskania pozwoleń na emisję.
W odniesieniu do zmian w ramach procedury oceny oddziaływania na środowisko, przygotowywana nowelizacja m.in. rozszerza katalog decyzji wymagających uprzedniego uzyskania decyzji „o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia”. Poprzedzone tą decyzją będą musiały być również:
- uzyskanie decyzji określającej szczegółowe warunki wydobywania kopaliny (na podstawie art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku o zmianie ustawy Prawo geologiczne i górnicze),
- uzyskanie decyzji uzgadniającej warunki rekultywacji (na podstawie art. 106 ustawy POŚ) oraz decyzji w sprawie rekultywacji i zagospodarowania (na podstawie ustawy z dnia 3 lutego 1995 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych), które dotyczą przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000.
Kluczowa zmiana wynikająca z przygotowywanej nowelizacji polega natomiast na utworzeniu Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń, nazywanym również „Krajowym PRTR”. Powyższa baza danych ma stanowić etap wdrożenia w Polsce przepisów rozporządzenia nr 166/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 stycznia 2006 roku w sprawie ustanowienia Europejskiego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń (PRTR – Pollution Release and Transfer Register) i zmieniającego dyrektywę Rady 91/689/EWG i 96/61/WE, które tworzy zintegrowany i publicznie dostępny system informacji o środowisku.
Krajowy PRTR ma być prowadzony przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska w oparciu o informacje zawarte w sprawozdaniach o wielkościach emisji i transferze zanieczyszczeń przekazywanych przez prowadzących instalacje. Wzór powyższego sprawozdania będzie określony w rozporządzeniu. Niewypełnienie obowiązku sporządzenia wspomnianego opracowania będzie podstawą do nałożenia na dany podmiot prowadzący instalację opłaty sankcyjnej w wysokości 10.000,00 zł.
Projekt Krajowego Planu Gospodarki Odpadami 2010
_____________________
W dniu 27 lipca 2006 Minister Środowiska przedstawił projekt „Krajowego planu gospodarki odpadami 2010”. Obowiązek uchwalania przez Radę Ministrów planów gospodarki odpadami wynika z ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku o odpadach (Dz.U.2001 Nr 62, poz. 628 ze zm.). Ustawa ta wymaga również, by powyższe opracowania były aktualizowane nie rzadziej niż co cztery lata. Z uwagi na fakt, iż pierwszy krajowy plan został uchwalony przez Radę Ministrów w dniu 29 października 2002 roku, w 2006 roku mija termin przyjęcia jego aktualizacji.
Należy pamiętać, iż ustawa o odpadach stworzyła hierarchiczny model planów gospodarki odpadami, w którym poszczególne dokumenty muszą być zgodne z odpowiednimi opracowaniami wyższego szczebla. W związku z tym każda zmiana w krajowym planie jest istotna, gdyż pociąga ona za sobą zmianę treści dokumentów uchwalanych na szczeblu lokalnym.
Projekt rozporządzenia w sprawie stawek opłat produktowych
_____________________
W dniu 24 lipca 2006 roku został opublikowany projekt rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie stawek opłat produktowych, które ma zastąpić dotychczasowe rozporządzenie z dnia 9 sierpnia 2005 roku (Dz.U.2005 Nr 157, poz. 1325). Przygotowywana regulacja miałaby wejść w życie z dniem 1 stycznia 2007 roku.
Planowane poziomy stawek za poszczególne rodzaje produktów są nieznacznie wyższe od aktualnie obowiązujących. W rezultacie przedsiębiorcy niewykonujący obowiązku odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych mogą po wejściu projektu w życie odnotować niewielki wzrost wydatków z tytułu uiszczania opłat produktowych.
VARIA:
Informacja o przyjętych gminnych planach gospodarki odpadami
_____________________
Gminy w coraz pełniejszy sposób realizują nałożone na nie obowiązki w zakresie uchwalania planów gospodarki odpadami, określone w ustawie w dnia 27 kwietnia 2001 roku o odpadach (Dz.U.2001 Nr 62, poz. 628, ze zm.). Taki wniosek wypływa z zestawienia opublikowanego przez Ministerstwo Środowiska przedstawiającego stan przygotowania powyższych dokumentów na dzień 30 czerwca 2006 roku.
Wedle powołanej analizy, nieco ponad 88 % gmin w Polsce przyjęło plany gospodarki odpadami, co stanowi wzrost o 8 % w stosunku do stanu na koniec 2005 roku. Jedynym województwem, na obszarze którego 100 % gmin uchwaliło plany, jest Kujawsko – Pomorskie. Najgorzej sytuacja wygląda w województwie mazowieckim, gdzie jedynie 72 % gmin wypełniło ciążący na nich obowiązek.
W związku z powyższym pragniemy podkreślić, iż systematycznie wzrasta znaczenie planów gospodarki odpadami w zakresie regulacji rynku odpadów w Polsce. Warto przypomnieć, iż gminne plany gospodarki odpadami są aktami, które - wraz z planami uchwalanymi na szczeblu powiatowym i wojewódzkim - tworzą ramy dla wszelkich działań związanych z gospodarowaniem odpadami. Niezgodność projektowanego sposobu gospodarowania odpadami z obowiązującymi planami stanowi przesłankę do odmowy wydania pozwolenia na wytwarzanie odpadów, decyzji zatwierdzającej program gospodarki odpadami, czy też zezwolenia na odbiór odpadów komunalnych. Wymóg stosowania się do treści powyższych dokumentów odnosi się również do przedsiębiorców, którzy przedkładają jedynie informację o wytwarzanych odpadach.
Rekultywacja gruntów
_____________________
W lipcu br. kancelaria GLN wygrała spór przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w przedmiocie odmowy wpisu gruntu do rejestru gruntów zanieczyszczonych i wyłączenia obowiązku jego rekultywacji.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. 2001 Nr 100, poz. 1085, ze zm.) określone podmioty miały możliwość (w terminie do 30 czerwca 2004 roku) zgłoszenia gruntów, na których występowały zanieczyszczenia "historyczne", do rejestru prowadzonego przez starostę. Zgłoszenie to wyłączało w stosunku do zgłaszającego obowiązek przywrócenia gruntu do wymaganych standardów jakości.
Spór przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym dotyczył decyzji starosty oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które to organy odmówiły wpisu zanieczyszczonego gruntu do rejestru.
Wygrana kancelarii w tej trudnej sprawie uniemożliwiła wszczęcie przeciwko jej klientowi postępowania w sprawie nałożenia obowiązku zapewnienia rekultywacji gruntu zanieczyszczonego przez jego poprzedniego użytkownika. |
